سلاح های شیمیایی
((گرچه تاریخ دقیق نخستین کاربرد مواد سمی در ادوار گذشته نامعلوم است با این حال می توان به بکارگیری آتش از جانب انسان را نخستین حربه شیمیایی نام برد.کاربرد مواد شیمییایی سمی حدود 600 سال قبل از میلاد مسیح در کتاب های پوزانیاس مولف یونانی در شهر زلفی گزارش شده است. در آن زمان مهاجمان یونانی برای از پای در آوردن مدافعان دلفی ، آب رودخانه را به ریشه گیاه خرق سفید که حاوی مواد سمی بود آغشته کردند .همچنین پروکیپوس ، مورخ روم شرقی ، درمورد جنگ های ساسانیان ورومیان می نویسند که؛ سپاه ساسانی برای تسخیر دژهای رومی ها زیر آن نقب می زدند. گاهی این نقب ها با نقب دشمن که برای مقابله حفر شده بود برخورد می کرد، در چنین شرایطی دو طرف می کوشیدند با سوزاندن گوگرد ، سربازان حیرف را بیرون رانند.همچنین در تاریخ حمل ونقل دریایی از آتش مشهور یونانی فراوان صحبت شده است. مخلوط آتش زا معمولا شامل قیر ، گوگرد ومواد چسبنده همراه با روغن خام و اهک زنده بوده است. آتش یونانی در تماس با اب خود به خود مشتعل می شد. در 1453 میلادی که ترک های عثمانی به قسطنطنیه یا استانبول امروزی ، آخرین سنگر روم شرقی حمله کردن به کندن نقب پرداختند؛ مدافعان شهر برای مقابله با آنها ، در نقب ها با پخش دود حاصل از سوزاندن گوگرد که همان so2 می باشد ، ترک ها را دچار خفگی کرد.در 1862 و در جریان جنگ داخلی آمریکا پیشنهاد به کارگیری گاز کلر در عملیات نظامی مطرح شد. بعد ها یک دوره تلاش جدی در مورد توسعه عوامل شیمیایی و وسایل حمل آنها به صورت نارنجک ، گلوله توپ و غیره آغاز گردید. بدین گونه به کارگیری متفرقه از عوامل شیمیایی به تدریج زمینه را برتای کاربرد گسترده آن در فاجعه 1915 در جنگ جهانی اول فراهم آورد.))
در ساعت 4 بعداز ظهر 27 آوریل سال 1915 در کشاکش نخستین جنگ جهانی ابری از یگ گاز سبز رنگ به سوی نیروی دفاعی دولت های متفق در جنگ که در نزدیکی شهر ایپر در بلژیک مستقر شده بوده اند سرازیر شد.
این نخستین حمله با گاز بود که توسط ارتش آلمان به کار گرفته شد و گاز سبز رنگ استفاده شده که حدود پنج هزار نفر از قوای نظامی متفق را به کشتن داد گاز کلر بود.
در این حمله شش هزار کپسول فلزی حاوی گاز کلر به کار رفت و از آنجا که کشور های متفق پیش بینی های لازم در برابر سلاح های گازی را نکرده بودند دچار تلفات سنگینی شدند. در پی این حمله در دسامبر سال 1915 ارتش آلمان نخستین حمله ی خود با فسژن را به نیروهای متفق انجام داد و در 12 جولای سال 1917 از گاز خردل برای نخستین بار در این زمینه بهره گرفت.گاز خردل برای نخستین بار در شهر ایپر به کار گرفته شد و نام خود را به این سبب از این شهر گرفت. در اوایل ماه می سال 1915 انگلیسی ها نخستین ماسک ضد گاز را با سیستمی بی اندازه ساده ساختند و نام آن را نقاب تنفسی نهادند.پس از آن نوعی ماسک برای اسب ها ساخته شد که از کارایی بالایی در این جنگ برخوردار بود.پروفسور فریتز هابر رییس موسسه ی شیمی فیزیک و الکترو شیمی قیصر ویلهلم برلین فناوری استفاده از سلاح های شیمیایی را در آلمان بنا نهاد. او پس از نخستین جنگ جهانی به خاطر اختراع های خود موفق به دریافت جایزه نوبل شیمی شد.تاریخچه ی به کار گیری گاز به عنوان سلاح شیمیایی به سال 1994 از سوی انگلیسی ها و در شهر سپاستوپل در جریان جنگ کریمه باز می گردد. انگلیسی ها در این جنگ از بخارهای زیان بار گوگرد استفاده کردند که البته کاملا هم موثر واقع نشد. آنها در جنگ بویر(1902-1899)گلوله های توپی را که از پیکریک اسید پر شده بود و اثر تهوع آوری روی سربازان داشت به کار گرفتند.حاصل استفاده از سلاح های شیمیایی در نخستین جنگ جهانی بر جاماندن حدود 100000کشته و 1200000 مجروح بود. پس از گذشت 20 سال از این جنگ و پیش از آغاز جنگ جهانی دوم هنوز سربازانی که مورد آسیب سلاح های شیمیایی قرار گرفته بودند برای مصرف روزانه ی خود هر هفته با دریافت شربت برموفوم تحت درمان قرار می گرفتند.در سال 1930 موسیلینی گاز خردل را در اتیوپی به کاربرد و در سال 1965 همین گاز توسط مصری در یمن استفاده شد. در سال های 1975 و 1976 به کارگیری سلاح های شیمیایی و میکروبی در لائوس نیز گزارش شد. سپس همین سلاح ها در کامبوج افغانستان و سرانجام در جنگ تحمیلی عراق در برابر ایران به کار رفت.طی سال هایی که از کاربرد این سلاح ها می گذرد تغییرهایی در تهیه ی آن ها پدیدآمده است که بر کارایی اثر گذاری و تعداد آن ها افزوده است. برخی از ترکیبات های شیمیایی که به عنوان سلاح شیمیایی کاربرد یافته اند به این قرارند:
- اتیل N;N دی متیل فسفر آمید و سیانیدات (GA یا تابن)
- ایزو پروپیل متیل متیل فسفونوفلوئور یدات (GB یا سارین )
- 1-2-2- تری متیل فسفونوفلئور یدات ( GD یا سومن )
- اتیل-S -2-دی ایزوپروپیل آمینواتیل متیل فسفونو تیولات (عامل عصب VX)
- بیس (2-کلرواتیل) سولفید(HD یا گاز خردل)
- 2-کلروبنز المالونیتریل(CD)
- آلفاکلرو استوفنون (CN)
- کلرو-5 " 10 دی هیدرو فنار سارین (DM یا ادمزیت)
- مخلوط(1:1)متیل فسفو کلرید و متیل فسفو نیل دی فلوئورید
- بتا و 15 – دی استوکسی و 8 – آلفا- (3-متیل بوتیریلوکسی-12-13-اپوکسی تری کوتک-9-ان(T 2-توکسین)
- تریکوتسن میکو توکسین ها(باران زرد)
از سال 1925 یعنی زمان عقد قرارداد منع استفاده از گاز های سمی و میکروبی در ژنو به کاربردن سلاح های شیمیایی در جنگ ها ممنوع اعلام شده است.تشخیص عامل شیمیایی به کارگرفته شده در سلاح های شیمیایی است. تا زمانی که این سلاح ها در مقیاس گسترده به کار می روند. کامل کردن نتایج تجزیه ای به علت تعدد ترکیب های شیمیایی که ممکن است به عنوان سلاح شیمیایی مورد استفاده قرار گیرند دشوار است. این سلاح ها در گام نخست بر افرادی که از خود محافظت نکرده اند یا اندکی از آسیب سلاح های یاد شده در امان بوده انداثر می گذارند.به کاربردن مقدارهای حتی اندک از این ترکیب ها برای حمله به هدف های نظامی ممکن است رضایت بخش باشد. از این گذشته بسیاری از این ترکیب ها بی اندازه فرارند و در میدان جنگ مواد باقی مانده از آن ها برای پیگیری تجزیه ای بسیار ناچیز است. این ترکیب ها در سطح محوطه ای استفاده شده پراکنده می شوند و از این رو در غلظت اندک یافته می شوند. در بیش تر موارد تخریب مواد به علت ناپایداری یا تجزیه ی سریع آن هاست. برای تائید این که نمونه های جمع آوری شده از جمله سلاح های شیمیایی هستند تشخیص عوامل و تعیین روش های تجزیه ای با گزینش و حساسیت بالا مورد نیاز است. بنابر این تجزیه ی این مواد باید در آزمایشگاه های بسیار مجهز و توسط افراد آموزش دیده انجام گیرد.با وجود قرارداد 1925 مشاهده می شود که کشور های بیشماری از سلاح های شیمیایی به عنوان سلاح های کشتار جمعی نه تنها برای از بین بردن نیروهای نظامی بلکه برای نابودی مردم بی دفاع بهره اند. انتظار جهانی این است که جوامع بین المللی
به طور قاطع از تولید و به کاربردن این سلاح ها جلوگیری کنند و انبار های موجود برای ذخیره و پنهان سازی آن ها را تابود سازند. جای تاسف است که مجروح شدگان این سلاح ها به درمان دراز مدت و اغلب بدون بهبودی کامل نیاز دارند.